دومان: چگونه بدون داشتن دانش تخصصی، انقلاب دیجیتال بانکی را درک کنیم؟

چرا هنوز برای یک کار ساده مثل انتقال پول یا فعال‌سازی یک سرویس بانکی، باید چند مرحله اضافه را رد کنیم، کد بگیریم، خطا ببینیم و دوباره تلاش کنیم؟ این سوال، یک تجربه واقعی است. تجربه‌ای که خیلی‌ها هر روز با آن روبه‌رو می‌شوند، اما کمتر کسی به ریشه‌اش فکر می‌کند. چون مسئله معمولا شبیه یک ایراد ساده به نظر می‌رسد؛ در حالی که پشت آن، یک موضوع زیرساختی قرار دارد.

این اتفاق‌ها تصادفی نیست. ریشه‌اش در زیرساخت بانکداری است؛ جایی که هویت، پرداخت، تبادل داده، تاب‌آوری سیستم و شکل جدید پول کنار هم کار می‌کنند. در اینجا، انقلاب دیجیتال بانکی را با یک نگاه آموزشی و ساده توضیح می‌دهیم تا وقتی با خبرها و اصطلاحات جدید روبه‌رو می‌شوید، دقیقا بدانید باید دنبال چه معنا و چه اثر عملی بگردید.

وقتی درباره بانکداری دیجیتال می‌خوانیم، مشکل معمولا کمبود اطلاعات نیست؛ مشکل این است که متن‌ها طوری نوشته می‌شوند که انگار مخاطب از قبل همه چیز را می‌داند. بعضی تحلیل‌ها اصطلاحات را بدون توضیح ردیف می‌کنند و بعضی دیگر همه تغییرات را زیر یک عنوان مبهم مثل «فین‌تک» پنهان می‌کنند. نتیجه هم روشن است: خواننده در ظاهر با یک متن جدی روبه‌رو می‌شود، اما در عمل چیزی دستگیرش نمی‌شود.

راه سریع برای خلع سلاح این مدل متن‌ها یک روش ساده است: هر عبارت را به یک سؤال تبدیل کنید. اگر یک مفهوم نتواند به زبان سؤال ترجمه شود، احتمالا یا دقیق نیست یا نویسنده خودش هم مسئله را درست نفهمیده است.

این ۶ سؤال، خبرها و تحلیل‌ها را قابل فهم می‌کند:

• این تغییر، هویت کاربر را چطور تأیید می‌کند؟ (رمز، بیومتریک، امضای دیجیتال، پاس‌کی)
• پول چطور جابه‌جا می‌شود؟ (کارت، انتقال، پرداخت لحظه‌ای، کیف پول)
• داده‌ها چطور بین بازیگران رد و بدل می‌شود؟ (API، بانکداری باز، استاندارد پیام)
• اگر سیستم خطا داد یا حمله شد، چه می‌شود؟ (پلان پشتیبان، مانیتورینگ، بازیابی)
• قانون‌گذار دقیقا کجا خط قرمز می‌کشد؟ (حدود داده، امنیت، مسئولیت)
• این تغییر چه چیزی را ارزان‌تر یا سریع‌تر می‌کند؟ (زمان انجام، خطای کمتر، تجربه ساده‌تر)

با همین شش سوال، خیلی از متن‌های شلوغ خودشان ساده می‌شوند. چون شما به جای حفظ کردن واژه‌ها، دنبال «کارکرد واقعی» می‌گردید. این همان نقطه‌ای است که یک مخاطب غیرمتخصص هم می‌تواند خبرهای بانکی را درست بخواند و بفهمد کدام تغییر، مهم است و کدام فقط یک بازی با کلمات است.

برای درک انقلاب دیجیتال بانکی لازم نیست وارد جزئیات فنی شوید. کافی است پنج قطعه کلیدی را بشناسید. تقریبا هر خبر جدی در این حوزه، به یکی از همین پنج لایه برمی‌گردد.

بانک قبل از پول، باید «شما» را دقیق بشناسد. چارچوب‌هایی مثل NIST توضیح می‌دهند که هویت دیجیتال از اثبات هویت شروع می‌شود و به سطح اطمینان می‌رسد. نتیجه عملی آن این است که خدمات بانکی از راه دور، قابل اتکا و کم‌ریسک‌تر می‌شود.

در اروپا، پرداخت لحظه‌ای یعنی پول در حداکثر ۱۰ ثانیه به حساب مقصد می‌رسد. وقتی انتقال پول «زمان واقعی» شود، خیلی از خدمات جدید و مدل‌های کسب‌وکار روی همین سرعت ساخته می‌شوند.

وقتی از ISO 20022 صحبت می‌شود، منظور زبان مشترک شبکه‌های پرداخت است. گزارش‌های CPMI در BIS نشان می‌دهد بسیاری از سیستم‌ها به سمت این استاندارد می‌روند تا تبادل داده دقیق‌تر شود. نتیجه برای کاربر: خطای کمتر و رهگیری بهتر تراکنش.

بانکداری دیجیتال باید در اختلال و حمله هم سرپا بماند. در اتحادیه اروپا، مقررات DORA از ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵ اجرا می‌شود و دقیقا روی همین موضوع تمرکز دارد.

BIS در «Blueprint for the future monetary system» توضیح می‌دهد آینده می‌تواند ترکیبی از پول بانک مرکزی، سپرده توکنیزه و دارایی توکنیزه باشد. نکته مهم این است که بعضی خدمات آینده، به پول و دارایی «برنامه‌پذیر» نیاز دارند، نه فقط اپلیکیشن بهتر.

اگر آن پنج قطعه را بشناسید، اثرها را در زندگی روزمره واضح‌تر می‌بینید. چون بانکداری دیجیتال در نهایت قرار نیست فقط «مدرن‌تر» به نظر برسد؛ قرار است اصطکاک را کم کند و اعتماد را بالا ببرد.

اولین اثر، ساده‌تر شدن ورود و استفاده است. وقتی هویت دیجیتال جدی شود، افتتاح حساب، فعال‌سازی سرویس‌ها و حتی امضای دیجیتال می‌تواند از حالت زمان‌بر و چندمرحله‌ای خارج شود. مسیرهایی مثل «کیف پول هویت دیجیتال» در اروپا هم دقیقا برای همین ساخته شده‌اند؛ یعنی هویت امن و قابل استفاده در خدمات عمومی و خصوصی.

اثر دوم، تغییر تجربه پرداخت است. پرداخت لحظه‌ای، انتقال پول را از یک فرآیند با تأخیر به تجربه‌ای چندثانیه‌ای تبدیل می‌کند. همین تغییر کوچک، روی رفتار مردم و مدل‌های کسب‌وکار اثر می‌گذارد؛ چون وقتی پول سریع جابه‌جا شود، خیلی از خدمات جدید معنی پیدا می‌کنند.

اثر سوم، فاصله گرفتن امنیت از رمز عبور است. موج پاس‌کی دقیقا از همین نقطه می‌آید. فایدو می‌گوید پاس‌کی‌ها با کلیدهای رمزنگاری، ورود بدون رمز عبور و مقاوم‌تر در برابر فیشینگ ارائه می‌دهند. یعنی بخشی از کلاهبرداری‌ها از ریشه سخت‌تر می‌شود.

و اثر چهارم، حساس‌تر شدن بانک‌ها نسبت به ریسک فناوری است. مقررات DORA فقط یک متن حقوقی نیست. پیامش این است که بانکداری دیجیتال به اندازه اپلیکیشن، به دیتاسنتر و سرویس‌دهنده ابری هم وابسته است و اگر این زنجیره تاب‌آوری نداشته باشد، کل تجربه کاربر می‌لرزد.

اگر می‌خواهید در مدت کوتاه، بدون دانش تخصصی، تصویر روشنی از انقلاب دیجیتال بانکی بسازید، لازم نیست سراغ متن‌های سنگین بروید. یک مسیر ساده کافی است: ابتدا مفهوم پرداخت لحظه‌ای را بفهمید تا معنی «زمان واقعی» روشن شود. بعد یک مرور کوتاه درباره ISO 20022 داشته باشید تا بدانید چرا زبان مشترک پرداخت‌ها مهم است. سپس تاب‌آوری دیجیتال را مرور کنید تا نقش مقرراتی مثل DORA (اجرایی از ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵) را در دوام سیستم‌ها درک کنید. در نهایت هم توکنیزه‌سازی را بشناسید تا فرق «اپلیکیشن بهتر» با «پول و دارایی برنامه‌پذیر» را از هم جدا کنید.

اما یک مشکل اینجاست: بیشتر این منابع پراکنده‌اند. یعنی شما باید چند موضوع را از چند مسیر مختلف جمع کنید تا در ذهن‌تان یک تصویر کامل ساخته شود. به همین دلیل، داشتن یک روایت منسجم و ساده، مخصوصا برای مخاطب غیرمتخصص، ارزش زیادی دارد؛ روایتی که بتواند همین قطعات را کنار هم بچیند و مسیر تغییر را یک‌جا توضیح دهد. سرمایه گذاری دومان فرصت مناسبی برای آموزش بهتر مفاهیم بانکداری دیجیتال و کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه است.

اگر می‌خواهید مفاهیم مرتبط با تحول دیجیتال در بانکداری را به‌صورت منسجم و مرحله‌به‌مرحله یاد بگیرید، داشتن یک منبع روایی و خوش‌خوان می‌تواند مسیر یادگیری را بسیار هموارتر کند. به‌ویژه برای افرادی که ترجیح می‌دهند به‌جای مواجهه با مقاله‌های پراکنده، گزارش‌های پیچیده یا اصطلاحات تخصصی سنگین، یک تصویر کلی و ساختارمند از ماجرا داشته باشند، چنین منبعی نقش یک نقشه راه را بازی می‌کند.

در همین مسیر، دومان سهند با انتشار کتاب «بانکداری آینده» تلاش کرده تحولات بانکداری دیجیتال را با زبانی ساده‌تر و قابل‌فهم برای مخاطبان غیرمتخصص توضیح دهد. رویکرد این کتاب بیشتر بر روایت و تبیین روندهاست تا انبوهی از واژه‌های فنی؛ به همین دلیل خواننده می‌تواند بدون پیش‌زمینه تخصصی عمیق، با مفاهیم اصلی آشنا شود و ارتباط بین فناوری، مدل‌های کسب‌وکار و تغییر رفتار مشتریان را درک کند.

این کتاب به‌جای تمرکز بر پیچیدگی‌های اصطلاحی، قطعات اصلی پازل تحول بانکداری را کنار هم می‌گذارد و به خواننده کمک می‌کند یک چارچوب ذهنی منظم بسازد. در نتیجه، وقتی با خبرها، تحلیل‌ها یا محصولات جدید این حوزه روبه‌رو می‌شوید، می‌توانید آن‌ها را در بستری روشن‌تر و قابل‌تحلیل‌تر قرار دهید و تصویر بزرگ‌تری از آینده بانکداری داشته باشید.